Zielona Oliwka

bstx · V.I.P. Posty: 532 Piw: **423**

Podstawowym źródłem wiarygodnej informacji o produkcie powinna być dołączona do niego etykieta.
Etykiety, reklamy i inne informacje o produkcie opracowywane są jednak głównie przez producenta, który, co zrozumiałe, chciałby przekonać konsumenta, że jego produkt ma wyłącznie pozytywne cechy i w dodatku jest lepszy niż inne, konkurencyjne produkty.

Dlatego, aby ograniczyć ukrywanie przez producentów niekoniecznie korzystnych informacji i zmusić ich do podania konsumentom informacji pełnych, użytecznych, zrozumiałych – ustawodawca wprowadził specjalne przepisy regulujące zasady i formy znakowania żywności. O tych przepisach jest mowa w niniejszej broszurze.

Aby móc dokonać właściwego wyboru konsument powinien znać swoje prawa i …. dokładnie czytać wszystkie informacje, w tym etykiety.
Zachęcamy więc do lektury.

Zdrowa żywność?

Podświadomie każdy z nas wierzy, że to, co znajduje się na sklepowych półkach jest bezpieczne i zdrowe.

Teoretycznie mamy rację, bowiem zgodnie z przepisami, żywność (środki spożywcze) nie może być szkodliwa dla zdrowia lub życia człowieka, zepsuta ani zafałszowana. Odpowiada za to ten, kto żywność wprowadza do obrotu (producent, importer, sprzedawca).
Ponieważ żywność z zasady musi być zdrowa, bezpodstawne (i sprzeczne z polskim prawem) jest umieszczanie przez producentów sformułowań „bezpieczna” lub „zdrowa żywność” na opakowaniach produktów spożywczych.

Należy jednak pamiętać, że sposób spożywania żywności, a także indywidualne cechy konsumenta sprawiają, że to, co dla jednych jest bezpieczne, innym może zaszkodzić. Mleko, ze względu na swoje właściwości, takie jak zawartość witamin, enzymów, białka czy laktozy, dla jednych konsumentów może być produktem zdrowym i pożądanym, podczas gdy dla innych, mających uczulenie na laktozę, produktem, którego należy unikać. To samo dotyczy orzeszków arachidowych, zawierających kwasy „omega trzy”, znane ze swoich dobroczynnych właściwości, ale jednocześnie uważanych za produkt alergizujący.

Każdy zakład, produkujący lub wprowadzający żywność do obrotu, musi zapewnić właściwą jakość zdrowotną żywności. Musi też przestrzegać zasad higieny w procesie produkcji i w obrocie żywnością. Powinno to być zagwarantowane przez kontrolę wewnętrzną.

Opakowania artykułów rolno-spożywczych wprowadzanych do obrotu powinny zapewniać zachowanie cech istotnych dla danego rodzaju artykułu.

Przepisy stanowią także o tym, że środki spożywcze, substancje pomagające w przetwarzaniu, dozwolone substancje dodatkowe do żywności lub inne składniki żywności mogą być przewożone środkami transportu przeznaczonymi wyłącznie do tego celu i w taki sposób, aby nie została naruszona jakość zdrowotna tych artykułów. Zdarza się bowiem, że zła jakość żywności nie jest winą producenta, ale sposobu jej transportu lub przechowywania.

Dlatego też, należy zwracać uwagę na warunki przechowywania produktów spożywczych, ze szczególnym uwzględnieniem produktów wymagających przechowywania w niskich temperaturach i produktów mrożonych.

Warto wiedzieć, że handel obwoźny środkami spożywczymi może być prowadzony wyłącznie na targowiskach lub w halach targowych - w uzgodnieniu z właściwym organem Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a w przypadku środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego - również z właściwym organem Inspekcji Weterynaryjnej oraz na wskazanym przez gminę terenie. Ponadto, osoby zajmujące się handlem obwoźnym muszą posiadać właściwe orzeczenia lekarskie o stanie zdrowia i przestrzegać zasad higieny.

Wszelkie zastrzeżenia związane z brakiem przestrzegania tych zasad można zgłaszać do Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Jak powinna być oznakowana żywność?

Jak wynika z badań, konsumenci rzadko dokładnie czytają informacje dołączone do produktu. Częściowo wynika to z trudności z ich zrozumieniem i praktycznym wykorzystaniem. Wiele wątpliwości budzą wśród konsumentów zwłaszcza symbole i nieznane słowa umieszczane na etykietach.

Tymczasem, zgodnie z przepisami, żywność musi być oznakowana:

* po polsku,
* w sposób czytelny,
* zrozumiały,
* widoczny,
* a w odniesieniu do artykułów w opakowaniach jednostkowych – także w sposób nieusuwalny.

Oznakowanie nie może wprowadzać konsumenta w błąd!

Konsument musi mieć pewność, czy kupowany przez niego napój jest „jogurtem” czy „napojem jogurtowym”, czyli zupełnie innym produktem, o innym składzie, charakterystyce i trwałości.
Producent oleju nie może deklarować, że jego produkt „nie zawiera cholesterolu”, bo to sugeruje, że jest to unikalna cecha tego właśnie oleju, że posiada on specjalne właściwości, podczas gdy takie same właściwości posiadają wszystkie oleje, które ze względu na swoją naturę nie zawierają cholesterolu.
Zakazane jest podawanie informacji sugerujących, że produkt posiada właściwości zapobiegawcze, terapeutyczne lub lecznicze, np. „jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu”, „gwarantuje zdrowe kości”, itp.

Dotyczy to wszystkich informacji (nie tylko słownych, ale i graficznych) umieszczanych na opakowaniu lub na dołączonym do produktu: dokumencie, ulotce, etykiecie, obwolucie, zawieszce.
Warto zwrócić uwagę, że niektóre elementy pojawiające się na opakowaniu produktów spożywczych nie pełnią żadnej funkcji informacyjnej, a jedynie handlową lub dekoracyjną. Zdarza się, że producenci tworzą własne „znaki jakości”, czyli zamieszczają na opakowaniu bądź jego etykiecie symbol przypominający popularne kiedyś znaki, a konsumenci sądzą, że jest to znak jakości mający certyfikat jakiejś odpowiedzialnej instytucji. Nie należy więc przyjmować na wiarę wszystkich oznaczeń umieszczonych na opakowaniach produktów spożywczych.

Wielu konsumentów zwraca uwagę na oznaczenie żywności znakiem zgodności z normą (np. PN – Polska Norma). Należy jednak pamiętać, że obecnie normy nie są obowiązkowe. Natomiast dla konsumenta deklaracja producenta o zgodności produktu z normą jest ważna, bo oznacza, że producent stara się przestrzegać reguł dobrej jakości i zależy mu na zaufaniu ze strony konsumentów.

Tworzeniem norm żywności zajmuje się międzynarodowa organizacja – Kodeks Żywnościowy (Codex Alimentarius). Normy Kodeksu Żywnościowego powodują, że prawo dotyczące żywności w różnych krajach jest zbliżone, podobna jest także jakość i bezpieczeństwo żywności.

Informacje, które MUSZĄ BYĆ umieszczone na etykiecie środków spożywczych

Nazwa produktu (środka spożywczego)
Pod tym hasłem rozumiemy nazwę oraz definicję produktu, która prawnie się do niego odnosi.

Niekiedy produkt spożywczy wymaga dodatkowego precyzyjnego opisu wykraczającego poza nazwę, który umożliwi poznanie jego prawdziwej natury i odróżnienie go od produktów, z którymi może zostać pomylony.

Podając nazwę produktu, należy też określić stan fizyczny lub specyficzny rodzaj obróbki, jakiej dany produkt został poddany, np. w proszku, tarty, zamrożony, zagęszczony, wzbogacony, liofilizowany (czyli suszony w warunkach próżniowych ze stanu zamrożonego), gotowany, itp. Pominięcie tej informacji może wprowadzić konsumenta w błąd.

Uwaga: „napój”, „nektar” i „sok” – to nie to samo, każda z tych nazw oznacza roztwór o innych cechach. Napój składa się z wody z dodatkami (substancje słodzące, kwasy spożywcze, CO2, olejki eteryczne, składniki zapachowe, barwniki), jeśli zawiera sok, to w bardzo małych ilościach. Nektar to wyrób otrzymany przez dodanie wody oraz cukrów lub miodu do soku lub przecieru owocowego, przy czym minimalna zawartość soku wynosi 25-50%. Sokiem nazywa się wyrób otrzymany z owoców świeżych lub schłodzonych. Na naszym rynku soki są produkowane głównie przez dodanie wody i aromatów do zagęszczonego wcześniej soku (czyli jego odtworzenie).

Lista składników
Składniki, włączając substancje dodatkowe do żywności, powinny być wymienione na etykiecie w porządku malejącym według masy, jaką posiadały w momencie wytwarzania żywności. Składnik, którego jest najwięcej, znajduje się na pierwszym miejscu.

Podawanie składu nie jest wymagane między innymi w przypadku produktów jednoskładnikowych (np. octu, serów, masła, śmietany, piwa), pod warunkiem, że zostały one wyprodukowane bez dodatku substancji dodatkowych do żywności i dodatkowych składników (np. papryka lub szczypiorek dodawany do serów), a także w przypadku świeżych owoców, warzyw i wody gazowanej.

Data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia
Na etykietach produktów żywnościowych możemy się spotkać z dwoma rodzajami oznaczeń dotyczących przydatności do spożycia danego produktu.

Pierwszy z nich to data minimalnej trwałości – czyli termin, do którego prawidłowo przechowywany lub transportowany środek spożywczy zachowuje pełne właściwości fizyczne, chemiczne, mikrobiologiczne i organoleptyczne. Datą minimalnej trwałości znakuje się wszystkie trwałe środki spożywcze, np. wyroby cukiernicze, przetwory warzywne i owocowe pasteryzowane, ale również dietetyczne środki spożywcze i suplementy diety, jeśli są trwałe mikrobiologicznie.

Jeżeli na opakowaniu znajduje się napis: „najlepiej spożyć przed…” to znaczy, że jest to właśnie data minimalnej trwałości. Lepiej nie spożywać żywności po upływie daty minimalnej trwałości. Może ona stracić pewne swoje cechy (np. zapach, konsystencję), nie ma też pewności, czy nie będzie szkodliwa dla zdrowia, bowiem producenci często maksymalnie wydłużają podawane na etykiecie terminy
Data minimalnej trwałości może być oznaczona przez jedną, dwie lub trzy liczby. Zależy to od trwałości środka spożywczego. Generalnie zasada jest taka, że podaje się w kolejności najpierw dzień, potem miesiąc i rok, z tym, że w przypadku środków spożywczych o trwałości:

* nie przekraczającej 3 miesięcy, można podać jedynie dzień i miesiąc,
* od 3 do 18 miesięcy, można podać jedynie miesiąc i rok,
* powyżej 18 miesięcy, można podać jedynie rok.

Natomiast termin przydatności do spożycia to termin, po upływie którego środek spożywczy traci przydatność do spożycia; termin ten jest stosowany do oznaczania środków spożywczych nietrwałych mikrobiologicznie, łatwo psujących się (np. wędzone ryby, produkty mięsne, gotowe do spożycia sałatki).
Termin przydatności do spożycia w oznakowaniu środka spożywczego określa się wyrażeniem „należy spożyć do…” (włącznie), podając w kolejności dzień, miesiąc i, jeżeli to możliwe, rok.

Zabrania się spożywania żywności, której termin przydatności przekroczył już datę następującą po “należy spożyć do …”, nawet jeśli wygląda i pachnie właściwie. Spożycie takiej żywności może narazić konsumenta na problemy zdrowotne.
Jeżeli żywność oznakowana „należy spożyć do …” została raz otwarta, należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń podanych przez producenta, np. „spożyć w ciągu tygodnia od otwarcia”.

Obie daty (datę minimalnej trwałości i termin przydatności do spożycia) podaje producent na podstawie badań przechowalniczych wykonanych na próbkach pochodzących z własnego zakładu. Za trwałość środka spożywczego do daty podanej na opakowaniu odpowiada producent, jeżeli wyrób jest przechowywany w warunkach zgodnych z jego zaleceniami.

W obrocie nie mogą znajdować się produkty zarówno po terminie przydatności do spożycia, jak i po upływie daty minimalnej trwałości.

UWAGA: zdarza się, że żywność, której termin przydatności do spożycia upływa w danym dniu lub dnia następnego, sprzedawana jest pod hasłem „PROMOCJA”. „Promocje” i inne „okazje” powinny być dla konsumenta sygnałem do dokładnego sprawdzenia terminu przydatności do spożycia.

Sposób przygotowania lub stosowania
Informację o sposobie przygotowania lub stosowania podaje się tylko w tych przypadkach, w których brak tej informacji mógłby spowodować niewłaściwe postępowanie ze środkiem spożywczym.

Zawsze należy przestrzegać wszystkich wskazówek dotyczących przechowywania i przygotowywania żywności, zawartych na etykiecie, np. „gotować w stanie zamrożonym” lub „po rozmrożeniu użyć w ciągu 24 godzin”.

Dane identyfikujące
Na etykiecie obowiązkowo muszą znajdować się dane identyfikujące:

* producenta środka spożywczego, w tym firma lub nazwa ze wskazaniem formy prawnej, a w przypadku osoby fizycznej imię i nazwisko oraz nazwa, pod którą osoba ta wykonuje działalność oraz jej adres,
* kraj, w którym wyprodukowano środek spożywczy lub w którym dokonano przetworzenia zmieniającego właściwości środka spożywczego – w przypadku, gdy brak tej informacji mógłby wprowadzić konsumenta w błąd.

Wymóg ten stosuje się po to, aby wyeliminować nadużycia związane z deklarowaniem, że dany produkt pochodzi z określonego obszaru geograficznego/regionu, charakterystycznego dla danego typu produktu, podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest.

Zawartość netto lub liczba sztuk środka spożywczego w opakowaniu
Zawartość opakowania produktu spożywczego można wyrazić w:

* litrach (l), centylitrach (cl) lub mililitrach (ml) w przypadku produktów płynnych,
* kilogramach (kg), gramach (g) lub miligramach (mg) w przypadku produktów stałych.Produkty, które nie są charakteryzowane zawartością netto to takie, które są klasyfikowane wagowo (np. jaja występujące w kategoriach XL, L, M lub S), produkty, które się sprzedaje w częściach lub produkty, które prezentuje się bezpośrednio konsumentowi.

Warunki przechowywania
Informacja o warunkach przechowywania musi być podana przez producenta, jeżeli środek spożywczy jest oznaczony terminem przydatności do spożycia oraz w przypadku, gdy jakość środka spożywczego w istotny sposób zależy od warunków jego przechowywania.

Należy bezwzględnie pamiętać, że termin przydatności do spożycia lub data minimalnej trwałości są w mocy jedynie pod warunkiem, że żywność jest przechowywana zgodnie z zaleceniami umieszczonymi na opakowaniu. Najczęściej spotykane dotyczą przechowywania w chłodnym i suchym miejscu, przechowywania w określonej temperaturze lub przechowywania w lodówce po otwarciu opakowania. Jeżeli te instrukcje nie będą przestrzegane, żywność może się zepsuć szybciej i narazić konsumenta na zatrucie pokarmowe.

Oznaczenie partii produkcyjnej
Zazwyczaj numer partii produkcyjnej nie daje konsumentowi żadnej użytecznej informacji, ale może okazać się przydatny w momencie wykrycia anomalii lub wady produktu, gdy należy interweniować w celu określenia wadliwej partii produktu.

Podawanie tego kodu nie jest wymagane, jeśli produkt oznakowany jest datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia, z określeniem co najmniej dnia i miesiąca, co można uznać za kod identyfikujący partię.

Klasa jakości handlowej
Informację o klasie jakości handlowej podaje się, jeśli została ona ustalona w przepisach odnośnie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych lub ich grup. W niektórych przypadkach podawany jest inny wyróżnik jakości handlowej, jeżeli obowiązek podawania tego wyróżnika wynika z odrębnych przepisów.

Szczególne oznaczenia znajdujące się na środkach spożywczych

Oprócz wymienionych wyżej informacji, które obowiązkowo muszą znaleźć się na etykiecie każdego środka spożywczego, etykiety niektórych artykułów powinny zawierać informacje wynikające z przepisów szczególnych, związanych np. z ich metodami produkcji czy pakowania, bądź zawartością szczególnych składników. A oto niektóre z nich:

Pakowany w atmosferze ochronnej
Oznacza produkt, przy pakowaniu którego użyto gazu obojętnego powodującego przedłużenie okresu trwałości tego środka spożywczego.

Zasada pakowania w atmosferze ochronnej polega na zmianie składu powietrza znajdującego się w opakowaniu. Zazwyczaj tlen zastępuje się azotem lub dwutlenkiem węgla.

Zawiera substancje słodzące
Jeżeli środek spożywczy zawiera jedną lub więcej substancji słodzących, producent musi to zadeklarować na opakowaniu.
Cukry w żywności, takiej jak owoce czy mleko, znajdują się w sposób naturalny i powodują, że żywność ma słodki smak. Tych rodzajów cukrów nie musimy redukować w naszej diecie. Natomiast żywność zawierająca cukier dodany powinna być ograniczana. Deklaracja „bez dodatku cukru” lub „niesłodzone” oznacza, że produkt nie zawiera w sobie cukru jako składnika dodanego, może jednak zawierać cukier naturalny.
Lista składników zamieszczona na opakowaniach żywności deklarowanej jako „bez dodatku cukru” informuje, jakiego ewentualnie typu słodzika użyto przy produkcji. Natomiast informacja o tym, jaka jest zawartość cukru (naturalnego) znajduje się w tabeli wartości odżywczej.

Zawiera źródło fenyloalaniny
Dotyczy to środków spożywczych zawierających aspartam. Są osoby z nietolerancją fenyloalaniny, dlatego też informacja o jej zawartości musi znajdować się na etykiecie.

Informacje, o których mowa wyżej zamieszcza się w tym samym polu widzenia, co nazwę środka spożywczego.

Ważne dla alergików
Od listopada 2005 roku, etykiety wszystkich produktów paczkowanych (w tym napojów alkoholowych), muszą zawierać informację na temat składników mogących wywoływać alergię lub nietolerancję. Produkty oznakowane przed 25 listopada 2005 roku mogą być w obrocie aż do wyczerpania zapasów.
Dotyczy to następujących 12 grup składników alergizujących, obecnych w żywności pakowanej:

* ziarna zbóż zawierające gluten (m.in. pszenica, żyto, jęczmień, owies) oraz przetwory z tych zbóż,
* skorupiaki i przetwory ze skorupiaków,
* jaja i przetwory z jaj,
* ryby i przetwory z ryb,
* orzechy arachidowe i przetwory z tych orzechów,
* ziarna soi i przetwory sojowe,
* mleko i przetwory mleczne (w tym laktoza),
* suche owoce łupinowe (m.in. migdały, orzechy laskowe, orzechy włoskie),
* seler i przetwory z selera,
* gorczyca i przetwory z gorczycy,
* ziarna sezamu i przetwory z sezamu,
* dwutlenek siarki i siarczany w koncentracji powyżej 10mg/kg lub 10 ml/l wyrażone jako SO2.

Informacje, które MOGĄ BYĆ dodatkowo umieszczone na etykiecie środków spożywczych

W niektórych przypadkach przepisy określają warunki, pod jakimi producent może oznaczyć żywność w określony sposób. Do przypadków tych należą następujące oznaczenia:

Wyprodukowano metodami integrowanymi
lub skrót „IPO” (Integrowana Produkcja Ogrodnicza) – oznacza stosowanie w produkcji metod jak najmniej inwazyjnych w stosunku do środowiska naturalnego, w sposób minimalizujący niepożądane efekty uboczne stosowanych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych, z uwzględnieniem ochrony środowiska. Producent może oznaczyć w ten sposób swój produkt, jeżeli posiada dokumentację potwierdzającą stosowanie takiej metody produkcji.

Produkt może być spożywany przez wegetarian
Oznaczenie takie jest dopuszczalne pod warunkiem, że środek spożywczy nie zawiera składników pochodzących z nieżywych zwierząt oraz, że substancje pochodzące z nieżywych zwierząt nie były używane w procesie produkcyjnym.

Produkt może być spożywany przez wegan
W ten sposób może być oznaczona żywność pod warunkiem, że nie zawiera żadnych składników pochodzenia zwierzęcego oraz, że składniki takie nie były używane w procesie produkcyjnym.

Dobrowolne deklaracje producenta

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, producent ma prawo do umieszczania na etykiecie dowolnych deklaracji dotyczących cech lub właściwości produktu. Najczęściej stosowane deklaracje dotyczą ogólnych cech produktu (“naturalny”, “świeży”, “czysty”, itp.), właściwości żywieniowych (“z niską zawartością tłuszczu”, itp.), sposobu wytwarzania (“domowy”, “swojski”, “tradycyjny”, itp.) i pochodzenia geograficznego (“produkt polski”, “produkt z Mazur”, itp.).
Jedynym ograniczeniem, jakie ustanawiają przepisy prawa w odniesieniu do tego typu deklaracji, jest ogólny wymóg, aby oznakowanie artykułu rolno-spożywczego nie wprowadzało w błąd nabywcy co do tożsamości tego artykułu (jego rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, pochodzenia oraz sposobu produkcji). Oznakowanie nie może ponadto sugerować, że artykuł ten posiada specjalne właściwości, podczas gdy ich nie posiada lub gdy deklarowane właściwości są typowe dla innych podobnych artykułów.
Oto przykłady dobrowolnych deklaracji i informacji znajdujących się na etykietach:

Marka produktu
Marka produktu pojawia się niemal na wszystkich etykietach, jako element identyfikujący producenta. Producent, poprzez wyeksponowanie swojej marki na produkcie, deklaruje odpowiedzialność za produkt znajdujący się na rynku.

Kod kreskowy
Kod kreskowy jest międzynarodowym systemem kodowania produktów, pozwalającym na bezbłędną identyfikację produktu, ułatwia też prace związane ze sprzedażą.
Kod kreskowy składa się z 13 cyfr:

* dwie pierwsze cyfry informują o kraju, z którego pochodzi produkt (dla Polski jest to 59),
* pięć następnych cyfr identyfikuje zakład produkcyjny i producenta,
* pięć kolejnych cyfr odnosi się do konkretnego wytwórcy i konkretnego produktu,
* cyfra końcowa jest tzw. cyfrą kontrolną służącą do wyeliminowania błędów podczas optycznego odczytywania, w przypadku kodu wydrukowanego niewystarczająco widocznie.

Wartość odżywcza środka spożywczego
Na opakowaniach środków spożywczych powszechnego spożycia nie ma obowiązku podawania wartości odżywczych, jednak taka informacja jest obowiązkowa w przypadku produktów dla niemowląt, produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego, suplementów diety oraz produktów reklamowanych jako posiadające szczególne walory odżywcze. Na przykład kiedy na etykiecie pojawiają się następujące deklaracje: „light”, „wzbogacony w witaminy”, „bogaty we włókna”, „niska zawartość cholesterolu”, podanie wartości odżywczej jest niezbędne.

Light
Ponieważ nie ma prawnej definicji słowa „light” („lekki”), producenci często używają go sugerując, że dany produkt spożywczy zawiera mniej tłuszczu lub cukru (mniej kalorii) niż odpowiedniki standardowe.
Nie istnieją reguły określające o ile mniej tłuszczu, cukru, czyli o ile mniej kalorii ma zawierać produkt “light”, zwyczajowo za produkt „light” uważa się taki, który zawiera o 30% mniej kalorii niż tzw. produkt standardowy. Aby sprawdzić czy deklaracja ma pokrycie w rzeczywistości, należy zapoznać się z tabelą wartości odżywczej produktu w przeliczeniu na 100 g. Może się okazać, że między wersją „lekką” a standardową jest niewielka różnica lub wersja „light” produktu jednej firmy zawiera tyle samo tłuszczu, co wersja pełnotłusta innego producenta.
Jedynie w odniesieniu do tłuszczów przeznaczonych do smarowania istnieją Wspólnotowe przepisy, mówiące, że terminem „light” („lekki”) bądź „niskotłuszczowy” można je oznaczać, jeśli zawierają nie więcej niż 41% tłuszczu.

Zawartość laktozy
Laktoza jest cukrem naturalnie występującym w mleku. Niektórzy ludzie nie trawią laktozy w sposób właściwy, co objawia się bólami brzucha i rozwolnieniem. Ilość laktozy, jaką jest w stanie przyswoić osoba z nietolerancją laktozy jest bardzo indywidualna, jednakże większość osób z tą niewydolnością toleruje żywność o jej małej zawartości.

Obecnie na rynku jest wiele produktów przeznaczonych dla osób z nietolerancją laktozy, np. zamiast mleka mogą oni spożywać jogurt. Istnieją także mleka pełne, z których laktoza została usunięta (oznaczenie „nie zawiera laktozy”), a oprócz tego występują także napoje z owsa, soi oraz jogurty na bazie soi, które również bywają oznaczone jako „nie zawierające laktozy”. Jest to przykład deklaracji wprowadzającej konsumentów w błąd, gdyż zarówno soja jak i owies, w naturalny sposób nie zawierają laktozy.

Nie ma jednak przepisów regulujących, o ile mniej laktozy powinno zawierać mleko o jej zredukowanej zawartości. Potocznie, za mleko „bezlaktozowe” uważa się mleko o zawartości mniejszej niż 0,5% laktozy, a za mleko o obniżonej zawartości laktozy takie, w którym zawartość laktozy obniżona jest o 50% (oznaczenie „zredukowana zawartość laktozy”). Dlatego, aby sprawdzić, czy żywność o zredukowanej zawartości laktozy dostosowana jest do potrzeb danego konsumenta, należy zapoznać się uważnie z etykietą.

Zawiera kwasy tłuszczowe wielonienasycone lub jednonienasycone
Udowodniono, że kwasy te obniżają poziom cholesterolu we krwi, a co z tym związane, pomagają obniżyć ryzyko wystąpienia chorób serca. Dlatego lepiej jest spożywać żywność bogatą w kwasy tłuszczowe jednonienasycone (oliwę z oliwek, olej rzepakowy) i wielonienasycone (olej słonecznikowy i sojowy), niż żywność zawierającą kwasy tłuszczowe nasycone (tłuszcze zwierzęce).

Olej rzepakowy, tak samo jak oliwa z oliwek, zawiera w większości tłuszcz jednonienasycony, jest on dobrym i tańszym odpowiednikiem oliwy z oliwek. Olej słonecznikowy, sojowy i kukurydziany zawierają głównie tłuszcze wielonienasycone i również stanowią dobry wybór. Oczywiście to nie znaczy, że oleje należy spożywać w dużych ilościach, zwłaszcza jeśli są poddawane obróbce termicznej (np. używane do smażenia, pieczenia, duszenia).

Bez konserwantów, bez barwników, bez sztucznych dodatków
Niekiedy producenci umieszczają na opakowaniach produktów spożywczych napisy „bez konserwantów”, „bez barwników”, „bez sztucznych dodatków”. Podawanie tego typu oświadczeń, zwłaszcza dla produktów, których zgodnie z prawem nie można na przykład konserwować (mleko, produkty dla dzieci, przetwory owocowe i warzywne w puszkach i słoikach), jest sugerowaniem, że ten właśnie produkt posiada szczególne właściwości, podczas gdy właściwości takie mają wszystkie produkty tego rodzaju. Jest to niezgodne z prawem wprowadzanie konsumenta w błąd.

Przepisy prawa żywnościowego w Polsce nie dopuszczają żadnych sztucznych dodatków do żywności.

Żywność ekologiczna

Prawo stanowi, że żywność sprzedawana (oznaczona) jako ekologiczna, organiczna lub biologiczna musi pochodzić od producentów, przetwórców i importerów, którzy są zarejestrowani i zaakceptowani przez odpowiednią jednostkę certyfikującą. Wymagane jest także umieszczenie na etykiecie danych jednostki certyfikującej, której podlega producent.
Produkty rolnictwa ekologicznego mogą być różnie oznakowane, np. jako „eko” lub „bio”. Powoduje to niestety zamieszanie wśród konsumentów, zwłaszcza w przypadku artykułów wyprodukowanych i oznaczonych w innym kraju.

Przykładowo: produkt naturalny w Austrii oznacza się jako „bio” lub „biologiczny”, w Niemczech jako „eko” lub „ekologiczny”, a w Wielkiej Brytanii jako „organiczny”.
Ponadto przedrostek „bio” w różnych krajach ma różne znaczenie – oprócz określania tym mianem produktów ekologicznych, wyraz ten stosuje się również do niektórych produktów mlecznych (np. Bio- Jogurt), które nie posiadają „ekologicznych” certyfikatów.
W Unii Europejskiej stosowanie określenia „bio” jako elementu nazwy produktu, nie będącego produktem rolnictwa ekologicznego, zostało obecnie zakazane, etykiety zawierające to określenie powinny być wycofane z rynku do 2005 roku.

Organizmy Genetycznie Modyfikowane

Organizmy Genetycznie Modyfikowane (GMO - Genetically Modified Organisms) są to organizmy (rośliny, zwierzęta), których określone cechy, tj. wielkość, trwałość, masa, kolor, są efektem zewnętrznej ingerencji człowieka.

Modyfikacja genetyczna to chemiczna zmiana fragmentów kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), czyli zmiana jednego lub kilku genów lub wprowadzanie nowego genu, w wyniku czego powstanie nowe białko (nowa cecha). Takie zmiany, dokonane w danym organizmie, zostaną przekazane jego potomkom.

Człowiek zmienia cechy roślin z wielu powodów, między innymi po to, aby tolerowały środki chemiczne do zwalczania chwastów, były bardziej odporne na chwasty lub miały ulepszone cechy, tj. smak, zapach, konsystencję, trwałość oraz zwiększoną wartością żywieniową. Ważną przyczyną jest także osiąganie większych plonów, czyli większej ilości owoców lub warzyw z danej powierzchni uprawnej. Ponadto, modyfikacje genetyczne stosuje się w celu zwiększenia odporności roślin na szkodniki oraz na choroby wywołane owadami i szkodnikami.

Do najczęściej modyfikowanych genetycznie roślin zaliczamy: soję, bawełnę i kukurydzę oraz ziemniaki.

Wielu konsumentów ma wątpliwości czy żywność modyfikowana genetycznie jest bezpieczna, dlatego przepisy zobowiązują producenta do umieszczenia na etykiecie informacji o tym, że produkt zawiera GMO - ułatwia to konsumentowi dokonanie świadomego wyboru.
Obowiązek znakowania dotyczy również produktów przetworzonych w wysokim stopniu, np. olej otrzymany ze zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy.

Witaminy – symbol zdrowia?

Witaminy są bardzo ważnymi związkami, niezbędnymi dla wzrostu i rozwoju organizmu oraz wspomagającymi zwalczanie chorób. Jednak zarówno nadmiar, jak i niedobór witamin są niebezpieczne, zwłaszcza dla osób młodych.
Spośród trzynastu witamin, dziewięć rozpuszcza się w wodzie. Są to witaminy: C, B1, B2, B5, B6, B12, PP, H oraz pochodne kwasu foliowego. Witaminy te nie są magazynowane w organizmie, a nadmiar ich usuwany jest wraz z moczem. Nie magazynowanie witamin w organizmie oznacza konieczność ciągłego ich dostarczania wraz z pożywieniem. Pozostałe 4 witaminy (witaminy: A, D, E, K) rozpuszczają się w tłuszczach i są magazynowane w różnych narządach naszego organizmu.

Wiele witamin znajduje się w żywności, szczególnie w owocach i warzywach, które są ich naturalnym źródłem. Niezależnie od tego, niektóre produkty spożywcze są przez producentów sztucznie wzbogacane w witaminy.
Witaminy mogą być dodawane między innymi do olejów roślinnych, margaryny, mleka i przetworów mlecznych o obniżonej zawartości tłuszczu, do soków, nektarów, napojów, przetworów zbożowych, a także do innych produktów, np. cukierków owocowych. Dlatego, jeśli na etykiecie znajdziemy informację, że cukierki zawierają witaminę C, a płatki śniadaniowe są wzbogacone w komplet witamin, należy uważać, żeby nie przekroczyć dziennego zapotrzebowania na witaminy. Informacja o dziennym zapotrzebowaniu powinna być podana na opakowaniu.

Należy bardzo dokładnie czytać etykiety (również napisy bardzo drobnym drukiem), aby nie spożywać witamin w nadmiarze, gdyż nie jest to obojętne dla organizmu!

Witaminy i składniki mineralne można deklarować tylko wtedy, gdy w 100g, 100 ml lub w 1 porcji produktu jest nie mniej niż 15% zalecanej normy RDA (Reference Dietary Intake – referencyjnej normy spożycia).

Jak reklamować żywność

Żywność jest towarem konsumpcyjnym, a więc umowy kupna żywności zawierane przez konsumentów z profesjonalistami podlegają przepisom o sprzedaży konsumenckiej.
Do obowiązków każdego sprzedawcy należy między innymi:

* podanie ceny oferowanego towaru oraz jego ceny jednostkowej; cena podawana przez sprzedawcę konsumentowi jest ceną do zapłaty i zawiera wszystkie podatki i obciążenia,
* wydanie, na żądanie kupującego, pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy (z nazwą sprzedawcy, jego adresem, datą sprzedaży, określeniem towaru, jego ilością i ceną).

Informacje podawane przez sprzedawcę muszą być: jasne, zrozumiałe, nie wprowadzające w błąd, podane w języku polskim, wystarczające do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego.
Jeśli więc konsument na pytanie „czy serek nie jest kwaśny?”, otrzymuje zapewnienie sprzedawcy, że „jest pyszny i nie kwaśny”, a w domu okaże się, że jest odwrotnie – jest to podstawa do złożenia reklamacji.

Towar jest zgodny z umową, jeśli jego właściwości zgadzają się z tym, co podaje publicznie sprzedawca lub producent. Oznacza to, że konsument może reklamować towar, jeśli reklama informowała go, że towar spełni konkretne oczekiwania, a tak nie jest.

Nie jest zgodny z umową środek spożywczy zafałszowany, którego skład lub inne właściwości zostały zmienione lub w którym zostały wprowadzone zmiany mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości; także – nieprawidłowo oznakowany.

Sprzedawca odpowiada wobec kupującego za zgodność towaru konsumpcyjnego z umową.

Sprzedawca odpowiada za informacje, których udziela konsumentowi.

Składając do sprzedawcy reklamację środka spożywczego należy pamiętać, że trzeba to zrobić niezwłocznie po stwierdzeniu niezgodności towaru z umową.

„Niezwłocznie” oznacza, w zależności od rodzaju opakowania środka spożywczego, następujące nieprzekraczalne terminy składania reklamacji:

* żywność paczkowaną można reklamować w terminie 3 dni od otwarcia opakowania, oczywiście tylko w przypadku, jeśli wcześniej nie upłynął jej termin przydatności do spożycia lub data minimalnej trwałości,
* żywność sprzedawaną luzem, ważoną i/lub pakowaną w sklepie można reklamować w terminie 3 dni od sprzedaży lub otrzymania towaru (np. jeśli towar jest dostarczany do miejsca zamieszkania konsumenta).

Stowarzyszenie Konsumentów Polskich
skp.pl